Villa Jongerius

Door Jesse over het hoofd gezien? Maar wat een prachtmonument... als het gerestaureerd zou zijn... want is er nu allerbelabberdst aan toe. Sms dus VILLA naar 2332 (tot 27 oktober 2008, 24.00 uur) opdat het complex (het is meer dan een villa alleen) kans maakt op een miljoen restauratiegeld. Dan worden de wanden weer wit, de daklijsten en de kozijnen dieprood; de steunen onder dak en balkon hoef je niet meer weg te denken (stel je voor, die zwevende delen...) om maar iets te noemen. En als ze dan aan de restauratieve slag gaan, laten ze dan die twee lullige leeuwen weghalen, die er in de jaren zestig voor geplaatst zijn (op deze telefoontoestelfoto gelukkig niet te zien, wel in het fotoalbum op de prachtige website).

Springweg ter hoogte van nr. 93

De Spaanse jongelui die we (mijn vrouw en ik, lekker zaterdagmiddagwandelend door een herfstzonovergoten Utrecht) tegenkwamen en die omzichtig buiten het digitale beeld probeerden te blijven (met succes), waren stevig stappend onderweg richting, pakweg, Geertekerk, terwijl ze dachten vlakbij het Lucasbolwerk en een fietsenverhuur te zijn. Waren er anno Jesse al Spaanse toeristen van een jaar of mid-twintig; is er anno heden nog een scharensliep in de stad? Wie weet nog wat een natslijper is? 't Staat op 's mans rijdende werkplaats: F.N. Schouten / nat / slyper?

Of zie het Nederlands Fotomuseum (link toegevoegd op 17 maart 2010).

Vredenburg

'De zaterdagmarkt op het Vredenburg met in de achtergrond de noordoostkant van het plein' staat er in de toelichting bij de foto op pagina 9 (zie het Utrechts Archief nr. 72924). Dat geldt ook voor mijn navolging, al kon ik niet het standpunt van Jesse innemen, naar mijn inschatting doordat daar inmiddels het Muziekcentrum staat, dat daar, hoewel het nu gedeeltelijk aan het verdwijnen is, staan blijft.

Ondiep

Dit beeld van Jesse (het Utrechts Archief, nr. 80161) was in de actuele werkelijkheid niet terug te vinden; niet door mij althans. Door dit geblog ben ik er namelijk achtergekomen, dat ik kennelijk onder andere niet of nauwelijks in Ondiep kom of kwam (wellicht toen ik rijles had, maar dat heb ik al jaren niet meer). Zo wist ook niet dat we in Utrecht een Zeedijk hebben (als je die naar de stad toe volgt, heet die opeens Hogenoord, en daaraan staat de Lubro Bakkerij... als je snel gaat, want het ding is in verregaande staat van afbraak nu).

Maar goed, het Ondiep: Jesse fotografeerde er de uitdeelpost van de 'vrijbank' (en wat dat is, weet ik nog niet; googlen leidt terug naar het Utrechts Archief) (dan maar het woordenboek, hoewel dat ook maar een voor de hand liggende beduiding geeft). Waar Jesse stond, toen hij zijn foto nam, weet ik als gezegd niet; ik heb er daarom maar voor gekozen hier een constructief beeld van Ondiep op te nemen. Echt mooi is het nog niet. Dat het vandaag werkelijk weer een dag was, waarop je, als Boutens in 1899, zou kunnen dichten: 'De hooge Zon heeft heden schoon bevonden/ De bleeke Herfst', laat zich hier niet echt aan aflezen. Toch was het zo.

Janskerkhof 13

Alwaar destijds gevestigd de Ortskommandantur. Het gebouw heet, ook nu nog, PHRM, afko van: Placet Hic Requiescere Musis, Latijn voor: Het behaagt de Muzen hier te toeven. Het immer door een schrale bierdamp omgeven pand heet in de volksmond 'Het gele kasteel'. Of thans er nog Muzen durven toeven, is sterk aan twijfel onderhevig. Bij ontstentenis van archivalische digitaliteit onderstaande repro van de Jesse-foto:

Maar zie het archief van het Nederlands Fotomuseum (link toegevoegd op 19 maart 2010).

Het Utrechts Archief heeft een nieuw publiekscentrum, dat, zo kan ik op basis van eigen ervaring tijdens de Open Monumentendag zeggen, bijzonder de moeite waard is.

Breedstraat (2e revisie)

Zo, daar ben ik weer na een jaartje pauze. Ik ga verder in kleur. Voor Jesse was analoog en zwartwit gewoon, voor mij anno nu digitaal en kleur. Van de drie foto's van de markt in de Breedstraat in het boekje van Jesse (p. 21-23) kon ik er maar een terugvinden in het digitale Utrechts archief; deze niet, daarom maar deze primitieve reproductie:

Maar zie het archief van het Nederlands Fotomuseum; link toegevoegd op 19 maart 2010.

Ik heb mijn foto op een woensdag gemaakt, zonder lapjesmarkt. Op Jesse's foto staat ook geen lapjesmarkt: 'Door de anti-joodse maatregelen van september 1941 verliezen 165 joodse kooplieden hun standplaats op de lapjesmarkt. Er komt een algemene warenmarkt voor in de plaats', aldus de toelichting op p. 102.

Van de onderstaande foto kon ik wel het gedigitaliseerde origineel van Jesse opduiken: nr. 54487).

Nu moest ik alleen nog een keer terug naar de Breedstraat voor deze foto:

Digitaal in het archief van het Nederlands Fotomuseum; link toegevoegd op 19 maart 2010.

En hier is ze:

Onmogelijk om tijdens de lapjesmarkt op dezelfde plek als Jesse te gaan staan. Een afgeladen markt, overigens op een moment dat de lui weer gingen inladen. Maar door de tweede boom van links zie je dat koepeltje van de St. Augustinuskerk aan de Oudegracht. De muurreclame van en voor W.H. Busscher, grossier, is er niet meer. Busscher zelf, denk ik, ook niet meer.

Wederopbouw

Vandaag is Nederland in één klap honderd rijksmonumenten rijker, zo bericht het NOS-journaal. Het betreft gebouwen uit de periode van de wederopbouw, dus, zou je zeggen: tussen 1945 en 1958, want enerzijds was er na de oorlog inderdaad alle aanleiding om het land weder op te bouwen, en anderzijds moet een gebouw minimaal vijftig jaar oud zijn om rijksmonument genoemd te kunnen en mogen worden (de wederopbouwperiode schijnt overigens maar liefst tot 1970 door te lopen: wat binnen vijf jaar werd gesloopt, kon niet sneller dan in vijfentwintig jaar worden wederopgebouwd). Beetje vreemd dus om op het Journaal de Utrechtse Stadsschouwburg te zien, een gebouw, immers, dat in 1937 werd ontworpen en in 1941 klaar was. In 1942 fotografeerde Jesse het (zie dit blog, 9 april 2006). De volledige nieuwe monumentenlijst is hier te vinden; Dudoks Utrechtse schouwburg staat op nummer 95 (maar dat heeft niets met rangorde te maken, en stijgen, al dan niet met stip, behoort niet tot de mogelijkheden).

Maar ja, Rachel de Meijer schrijft op de site van het Journaal: 'Het gaat om gebouwen die gerealiseerd zijn tijdens de wederopbouwperiode van 1940 tot 1958. In die tijd werden in Nederland in snel tempo een miljoen woningen uit de grond gestampt.' Een ruime begripsafbakening, op gezag van Anita Blom van de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten, medeopsteller van de lijst (zie hier de toelichting bij de voordracht voor de lijst).

Ik vind het enerzijds prima om dit fraaie gebouw een monument te noemen (zeker als de zon erop schijnt, de oude plataan ervoor nog blad draagt en de dames daaronder in de fontein spartelen; of juist 's avonds, als die leuke rode, post-dudokiaanse lichtjes in het donker langs de dakrand racen); ik wis niet beter of het was al een monument. Maar om het als uiting van wederopbouwarchitectuur te zien, gaat me anderzijds wel wat ver.

Nemeniqualuc...

... maar wie schetst mijn verbazing over de rare reikwijdte van het internet als ik vanavond, na het uitreiken van een resterend, inmiddels overtollig, stukje waterbaan aan een - ach hoe jonge - overbuurouder, terugkeer in de boezem van het huisgezin en mijn gade aantref... met de melkslijter... aan de lijn... De melkslijter? De melkslijter! Neen: voorheen de melkslijter, ofwel: de melkboer. Onze melkboer: Henk van Brenk ('onze' als in: vroeger, thuis), kwansius d'autre tombe, maar: alife and phoning. Een zijner nazaten had dit berichtje aangetroffen, hem gebeld, en hij mij gebeld. Als het geen negatieve bijklank had, zou ik spreken van het aanroeren van een open zenuw: literflessen room, ijzeren kratten, melkbussen, eierbledden, Fanta, VW-busjes, Planta-margarine, "Mijn oma bakt in Croma", taptemelk, bonboekjes van "H. van Brenks zuivelhandel, Groenekan", koffie met melk in de Dorpsstraat (ja, bij de familie Smorenburg, vult Henk van Brenk onmiddellijk en werkelijk feilloos aan). Nu ja... All I had was this lousy home made bathroom picture:



Maar nu heb ik zijn adres weer.

Biltse Grift

Sorry, er is een beetje de klad gekomen in dit blog. De aandacht is sinds de lente verschoven naar iets wat Jesse nauwelijks fotografeerde: het water. Daarin drijft tegenwoordig ook ons bootje, zoals hier in de Bitse Grift, ter hoogte van Hooghiemstra en de nieuwbouw erbij; in de verte ligt de Kapelbrug, maar daar zit nu even de boeg voor.



En 't plaatje is in kleur, met een telefoon gemaakt; ik zie nu pas dat die ook op zwart-wit kan.

Brigittenstraat

Vreemd genoeg heeft het Utrechts Archief deze foto ook al niet. Maar het Nederlands Fotomuseum wel (link toegevoegd op 19 maart 2010). In het boek staat dit bijschrift erbij: 'Vanaf 2 mei 1942 moeten alle joden duidelijk zichtbaar een gele davidster op hun kleding dragen. Op 29 april schrijft Ina Boudier-Bakker in haar dagboek: "Het is een zwarte dag voor de Joden - voor ons allemaal. Van schaamte, dat zo iets in ons land gebeuren kan. De Joden moeten een gele ster op hun borst genaaid dragen, zo groot als de palm van een hand, met Jood erop." De foto werd genomen in de Brigittenstraat; in de verte de Nieuwegracht.' (p. 105) Onvoorstelbaar dat de man er zo nonchalant bij staat? Ik weet het niet.

Ook hier wordt druk gerenoveerd. De straat is eveneens vernieuwd. Men is nog bezig met het hek: 'Nat'. De stangen glanzen ervan. De originele kettingen zijn het niet meer. Helemaal links nog een randje mobiel toilet van de werklieden.

Plantsoen langs de Maliesingel

Na veel dwalen, proberen en dolen, al een tijd terug, was het me eindelijk gelukt: het juiste plekje gevonden. In de tussentijd ben ik de foto kwijtgeraakt. Het terugvinden van de plaats is nu nog moeilijker geworden: met onze jongste storm (donderdag 19 januari 2007) is de boom, die pal achter het bloemenstalletje op de Lucasbrug staat, gesneuveld; zo wist me de uitbater te melden.

Het Utrechts Archief heeft geen gedigitaliseerde versie van de betreffende foto van Jesse, van die boom, zonder stalletje, maar met zo'n stuitend bord eraan: Voor Joden verboden, en een bankje eronder, waarop gezeten twee goedgekeurde Ariërs. Ik heb uit de hand een foto van die foto gemaakt:

In het archief van het Nederlands Fotomuseum is een gedigitaliseerde versie van Jesse's foto te zien; link toegevoegd op 19 maart 2010.

Geertebolwerk

Ter hoogte van de Tuinstraat. Nou, dat is een tikkeltje veranderd. Vergelijk met Jesse p. 42, het Utrechts Archief 57066, ook al is dat niet dezelfde foto.

En dan weer wel zo'n suffe, nep-oude lantaarn ophangen...

Het luie end

Oftewel: de ingang van de 1ste Algemene Begraafplaats Soestbergen aan de Gansstraat (aan de ene kant zitten ze, aan de andere kant liggen ze). Zie het fotoboekje van Jesse, p. 52; het Utrechts Archief nr. 56876.

Er gebeurt allerlei. De andere zuil is weg, het hek ertussen, de sloot eronder, de steen erop. Wel is de tekst hetzelfde: De dagen des menschen zijn als het gras [...]. Maar: volop renovatie, zoveel is zeker. De jeugd van tegenwoordig (op de achtergrond, bijna achter de lichtmast) is gemechaniseerd en draagt geen klompen meer.

Geertebolwerk

Ter hoogte van de Tuinstraat (pagina 43; vergelijk het Utrechts Archief nr. 57066, maar dat is niet dezelfde foto, wel ongeveer dezelfde plek). [ik moet de plek nog terug zien te vinden wegens verrassing door stadsaanpassing sedert 1942]

Tuinstraat

Vanaf het Geertebolwerk (pagina 43; het Utrechts Archief nr. 71612). Rechts lijkt de boel weinig veranderd; links daarentegen lijkt het nergens meer op.

Dat verklaart meteen mijn verwarring toen ik de foto van pagina 42 na wilde maken: ik vrees athans dat het Geertebolwerk links van de Tuinstraat enigszins aan gort is vertimmerd.

Moreelsepark

Met Hoofdgebouw I en II (links) van de Nederlandse Spoorwegen, zoals in de toelichting bij de foto van Jesse op p. 44 staat (zie ook het Utrechts Archief nr. 76322). Maar erachter staat wat tegenwoordig het hoofdgebouw is, de skyline blikkerig te bederven. De foto is genomen vanuit de zware schaduw van die heel indrukwekkende inktpot:

Mariaplaats

Ten tijde van Jesse (zie p. 40, en niet het Utrechts Archief; dan maar zo:)

liepen er nog kleuters onder leiding van zuster Clementine van de Dominicusschool langs de pas gelapte ramen. Niets daarvan nu.
Jesse's foto is gedigitaleseerd door het Nederlands Fotomuseum; link toegevoegd op 19 maart 2010).

Nu ik er toch was nog even geprobeerd die overzichtsfoto van de Mariaplaats beter na te doen (zie hier, bijna precies een jaar geleden), maar da's toch nog niet in orde:

Zocherplantsoen

Ter hoogte van Manenborch, gezien vanonder het poortje van het Louis Hartlooper Complex. Vgl. Jesse p. 55; het digitale Utrechts Archief laat me met Trefwoord 'Zocherplantsoen' en 'Manenborch' en sub Vervaardiger 'Jesse' in de kou staan, dus we doen het weer anders:

Gelukkig heeft het Nederlands Fotomuseum de foto van Jesse wel in gedigitaliseerde vorm (link toegevoegd op 19 maart 2010). En alweer een toename van het groen, nu ja, bomen dan, in dit seizoen, en de onvermijdelijke toevoeging van een romantische lantaarn. Als je op mijn foto klikt zodat hij vergroot wordt, zie je dat er een bordje aan die paal hangt: 'Hondentoilet'. Een idiote instelling die mij er volkomen van weerhoudt een hond te nemen (terwijl ik heel graag een boxer wil, met oren en staart). Bij het maken van deze foto (op weg ernaartoe kwam ik overigens zo'n boxer tegen) realiseerde ik me pas dat ik altijd vanaf de andere kant langs de singel loop. Van deze kant had ik deze plek nog nooit bewust bekeken.

Ik begin te vrezen dat niet alle foto's van Jesse gedigitaliseerd zijn. Het Archief heeft me inmiddels wel laten weten dat er 332 foto's van hem voorradig zijn. Inderdaad: als je de beeldbank induikt met alleen 'Jesse' als zoekterm bij 'Vervaardiger', krijg je die hele mik. Ik ben eraan begonnen om domweg alles dan maar door te nemen, omdat het met die zoektermen niet lukt, maar zo lang duurt het kerstreces ook niet, dat ik daar echt veel tijd aan ga offeren.

Met de beste wensen voor 2007 alvast.

Tolsteegbarrière

Zie Jesse p. 54 (helaas niet gedigitaliseerd door het Utrechts Archief. Dan maar een beetje primitief:)

Maar zie: in het Nederlands Fotomuseum (link toegevoegd op 24 april 2010).

Ik stond wat lager dan Jesse, want op zoek naar deze plek, vond ik een bakstenen trap van het Ledig Erf naar het water, die ik niet wist dat daar was (rare zin, deze constructie, rare constructie, deze zin, maar geleend van de Utrechtse dichter Achterberg die schreef: Deuren die ik niet wist, dat open konden, en van de ook al Utrechtse dichter Nijhoff, die schreef: En wat zij zong, hoorde ik dat psalmen waren)(tweemaal uit het barre hoofd geciteerd, met alle gevaar van verkeerde komma's en dergelijke).

Een barrièreloos 2007 gewenst!

Ledig erf

Is niet zo ledig meer, tegenwoordig. Over verkeersverstopping gesproken. Al heb ik daar net tussendoor gefotografeerd. Vergelijk Jesse p. 51, het Utrechts Archief nr. 62200.

Ik fotografeerde op een ander moment, zowel van het jaar als van de dag. Voltana-melk bestaat niet meer; de openbare schuilplaats is niet meer nodig.