Korte Jansstraat

Het seizoen is goed, of bijna goed, het uur nog niet, of het weer, de zonneschijn of -stand (de foto is van 29 september, 08.30 uur; de tekst had ik al maanden eerder aangemaakt; het lijkt of deze 'post' van 5 juni is; quod non). Voor de rest lijkt het wel op wat Jesse zag.

Zie p. 30 van Utrecht 1942, of het Utrechts Archief nr. 60566.

Janskerkhof

Bij p. 18 van Jesse (het Utrechts Archief nr. 59132) moet ik nog een passend actueel plaatje maken. Maar ja, het is vakantietijd... er moet behangen en geverfd worden en kiekjes gemaakt van verre oorden met wilde kimmen en woeste cascades, acharm als ik daarbij denk aan m'n verdorde tuintje, de konijnen op apegapen, de kinderen lusteloos. Waggeffe, tkomwelgoed.

Nachtegaalstraat

Jesse maakte zijn foto in de winter, toen er een trouwkoetsje voor het huis van fotograaf Abstede stond (p. 74, het Utrechts Archief nr. 64480). Ik kwam in de zomer langs en zag niets dan fietsen en een blikken karos. Foto Abstede, waar ik nog wel eens een Praktica heb gekocht (zeer tegen zijn zin, dat moet ik er eerlijk bij zeggen), is sinds 2002 verdwenen: "27-04-2005 11:16 - Na 89 jaar gaat Foto Abstede sluiten. Sinds 1916 is deze professionele fotohandel gevestigd aan de Nachtegaalstraat in Utrecht. Hun goede naam was bekend tot in de wijde omtrek. Vanaf 1933 was het een familiebedrijf waarbij drie generaties fotgraferen [?] voor veel klandiz[i]e zorgden. Vele mensen zullen de sluiting betreuren. Woensdag 1 juni sluit Foto Abstede definitief haar deuren." (bron: http://www.roulette103.nl/content_print.php?page_id=1783 [04-06-2006])

Nobelstraat

Café-restaurant Flora - waar vroeger veel dichters, schrijvers en schilders te vinden waren, zoals Debrot, Engelman, Koch, Nijhoff - heet tegenwoordig - een tikje oubollig - Heerenplein. Ook suf is de quasi-ouderwetse lantaarnpaal. Zie Jesse p. 28, het Utrechts Archief nr. 65601.

Janskerhof

Vanuit de Lange Jansstraat, op zondag (anders had ik het niet gedurfd, staande op de alles verpletterende HOV-baan) (vgl. Jesse p. 17, het Utrechts Archief nr. 59124 ). In de keet links werden vroeger bloemen, worden thans pizza's verkocht. Twee veranderingen aan de Janskerk: die klimop is er vanaf; en - minder opvallend op mijn foto - het beeldje van Anne Frank dat er nu voor staat (in 1960 onthuld, dit beeld, gemaakt door Pieter d’Hont). Er liggen vaak bloemen bij.

Eligenstraat

'Gezicht in de Kleine Eligensteeg te Utrecht, vanaf de Nieuwegracht. N.B. De straatnaam Kleine Eligensteeg is in 1950 gewijzigd in Eligenstraat', zo staat er in het Utrechts Archief bij foto nr. 60276 (Jesse, p. 62). Vreemd: al die mensen die er niet zijn tegenwoordig. De 'groene' uitstraling van de straat wordt vooral veroorzaakt door de wildgroei in het gat waar eerst het Wilhelmina Kinderziekenhuis stond (dat in 1998 naar de Uithof verhuisde).

Lange Nieuwstraat

Jammer van die felrealistische schaftkeet op de voorgrond. Ik nam mijn foto, ter hoogte van café Het dorstig hart, op een zondag; dat verklaart het ontbreken van verkeer; want ook al is het Domplein verkeersluw gemaakt (vreselijk woord voor een goed efffect), over de aanvoerwegen razen nog wel veel personenauto's, vrachtwagens, taxi's en vooral alles plettende bussen. Nee, dan vroeger (p. 60 van Jesse, het Utrechts Archief nr. 61614): welgeteld één vrachtautomobiel en verder fietsen en bakfietsen (de voorste, naar ik aanneem, van een melkboer).

Korte Minrebroederstraat / Ganzenmarkt

Rechts 'de toenmalige nieuwe vleugel van het stadhuis', staat er bij de foto op p. 36 van het boekje met foto's van Jesse (vgl. het Utrechts Archief nr. 60640). Anno nu is er, weliswaar niet goed te zien op de foto, alweer nieuwbouw van het stadhuis; sinds 7 augustus 2000 in gebruik; de verbouwing is uitgevoerd naar een plan van de op 3 juli 2000 overleden Spaanse architect Enric Miralles. En verder: meer bomen, meer auto's, meer fietsen, en een leuk terras.

Telingstraat

Eigenlijk nauwelijks iets nieuws, toch?! Zie maar: Jesse p. 16, het Utrechts Archief nr. 71263. Nou ja: dat pand op de achtergrond is nu een monument, en er is cameratoezicht, de technische weerslag van de uitgaansterreur.

Achter den Dom

Gezien vanuit het noorden (zie p. 32; het Utrechts Archief nr. 51260). De wielrijdster op de achtergrond bij Jesse was bij mij een automobiliste; sneu, want je kan er met een auto niet uit aan die kant, daar staan lelijke betonnen paaltjes, waar je wel met je fiets tussendoor kan, kijk maar (het is het gebouw vanwaaruit ik de foto van de Trans nam):

De lantaarnpalen zijn anno heden gearchaïseerd; stoepranden weggewerkt; Francois Villon toegevoegd; de fiets links tegen de gevel is m'n trouwe Gazelle (althans op mijn foto; of Jesse wandelde dan wel fietste weet ik niet). Gezien de schaduw was Jesse later in het jaar aan het werk, maar wel ongeveer op dezelfde tijd van de dag.
Toch leuk dat er in zo'n stuk van de stad al eeuwen lang weinig veranderd is.

Jeruzalemstraat

'De Jeruzalemsteeg vanuit het noorden. In de verte de Herenstraat', zo staat er ter toelichting bij de foto op p. 31 (zie het Utrechts Archief nr. 59526). Maar tegenwoordig heet de steeg toch werkelijk straat. En ziet er beter uit dan in 1941. Drukkerij P. den Boer, die van mei tot en met december 1945 de Utrechtse Kerkbode drukte (officieel orgaan van de Gereformeerde Kerk te Utrecht), kon ik er niet meer vinden op nr. 8-12.

Rijksmunt, Abeltasmanbrug

Jammer voor de foto, maar goed voor het gebouw: de Rijksmunt wordt opgeknapt. In 1942 nog niet (p. 96; het Utrechts Archief nr. 80579). Mooi, weids stuk Utrecht is dit. Ruimte voor roeiers. Jammer voor het uitzicht dat die idiote, hoge nieuwelingen achter de statige, oude Munt zijn verschenen.

Leidseweg, firma Hamburger

Afgaande op wat daken op de achtergrond, meende ik dat dit overeen zou komen met Jesse's foto op p. 97 (het Utrechts Archief nr. 67112). En een blik op Collectie Utrecht bevestigde dat. De firma Hamburger was een lood- en zinkpletterij. Had industrieel erfgoed kunnen zijn, maar is volledig verdwenen. Als ik 90 graden naar links had geblikt, was dit een foto geworden van de houtzaagmolen De Ster. Die stond fier te draaien toen ik de foto nam. In Jesse's tijd was de oude molen er niet meer, en de herbouwde molen nog niet. Industrieel erfgoed.

Boothstraat

'Door de beperkte aanvoer van zuivel komen veel melkslijters nog slechts om de andere dag aan de deur', zo wordt de foto op p. 24 toegelicht (geen gedigitaliseerde versie van Jesse's foto in het Utrechts Archief helaas). Door geheel andere oorzaken komen er anno 2006 al helemaal geen melkslijters meer aan de deur. Niet meer met een bakfiets (zoals op Jesse's foto), niet met een hondenkar, niet met een gemotoriseerde driewielige wagen, niet meer met een VW-busje (eerst met twee klapdeuren, later met een schuifdeur, zoals de bus van Henk van Brenk uit Groenekan, die melk leverde in 'mijn' buurt in Zeist, toen ik - vooruit dan maar: nog jong was - ; jarenlang op zaterdag melkboer-assistent geweest: losse melk, notablokje, 30 eieren bijeen op een bled (zo zei je dat, maar hoe schrijf je het?), knallende Exota, roze vla in halve-literflesjes, en zo'n geldbuidel aan een riem, ijzeren kratten en dito flessenmandjes, gortepap, rijstepap, taptemelk, bonken boter van weet ik hoeveel kilo voor de poffertjeskraam in het Walkartpark, kratten vol literflessen slagroom voor de keukens van Figi en Hermitage, met koelkasten waar je in kon lopen; aan de kleur van de dop wist je wat er in de fles zat (melk zilver, karnemelk een rode streep, vanillevla geel); die doppen kon je sparen, voor de Zending; maar ook om je fietsspaken vouwen. De dog van de huisarts, Van Loghem, duwde ze met z'n snoet van de melkflessen en likte dan de room eruit. Allemaal sneeuw van vroeger, nou ja, jaren zestig.

Wittevrouwenstraat

'Bij de universiteitsbibliotheek worden de ramen gelapt', staat ter toelichting bij de foto van Jesse op p. 24 (zie het Utrechts Archief nr. 79737 voor een heel andere foto van de toegang tot de UB). Nu niet, dat ramenlappen. En ook de Universiteitsbibliotheek is er niet meer; is nu in een schitterend gebouw op de Uithof te vinden. Alleen de Letterenbibliotheek bevindt zich nog aan de Wittevrouwenstraat/Drift (en lang moge ze daar blijven) als onderdeel van het Letterencomplex, dat in ontwikkeling is.

Citytheater, Voorstraat

Niet Pour le mérite draait er (zie p. 25, Utrechts Archief nr. 77126) maar de homowestern (als ik het genre zo even mag aanduiden) Brokeback Mountain die volgens het AD-Utrechts nieuwsblad drie Oscars won en binnenkort al op DVD komt terwijl de film nog niet uit de bioscopen is (Q.E.D.). Hoeveel verschillen wil je in 60 jaar?

Verder zien we weer een wildgroei aan verkeerssignalen, en: meer bomen. De twee masten op het gebouw zijn zeker winst ten opzichte van die rare sirene; maar het verdonkeremanen van het tegeltableau aan de gevel is het betreuren waard, en al helemaal het verdwijnen van die mooie loze toren van tegels ter afsluiting van de gevel aan de rechter zijde (met daarnaast nog drie ronde ramen). Of is dat alles er nog en staan er alleen maar bomen voor? Al weer zo'n mooi, eigenwijs gebouw.

Trans (en Pausdam, Achter den Dom)

Waar Jesse destijds uit het raam heeft gehangen, weet ik niet (zie p. 33; Utrechts Archief nummer 68558), maar ik mocht van de medewerkers van Alta creatieve marketingcommunicatie (Kromme Nieuwegracht 92–94) vanaf de hoogste etage naar buiten kijken. Vanuit het pand, met andere woorden,

dat op den hoek tusschen twee grachten ligt
aan 't plein dat als een zeester in het zand
zijn schachten uitzendt in de mijn der stad.

Vanuit ditzelfde pand, kon de man, van wie Marsman dat verhaal in 1940 vertelde, ook naar buiten kijken:

rechts ziet zijn raam het krimpende gelid
der smalle bruggen de verbinding slaan
naar feodale deuren - een huizenrij
die met zijn kelders in het water staat -,
links raakt het scherend zoeklicht van zijn blik
den top der boomen die geworteld staan
in de verzakte werven van de gracht;
en als een leege krater ligt het plein
in het zieltogend duister uitgespreid
van 't helsche neonlicht der doode stad.

En recht tegenover zich zou hij dan het gebouw op deze foto zien, waar thans onder andere het Onderwijsinstituut Nederlandse Taal en Cultuur van de Universiteit Utrecht gevestigd is. Laat ik daar nou toevallig werkzaam zijn. Niet vandaag. Vandaag had ik vrij. Gelukkig maar: heel mooi weer, net als toen bij Jesse. En ik kon zo de wereld van Marsman even in.

Stadsschouwburg

Blijft, net als het Stedelijk Gym (eerder in dit album), een mooi en modern gebouw. Vind ik dan. En dat was het in 1942 al helemaal (Jesse, p. 27; het Utrechts Archief nr. 77049). Op het terras dat nu geen terras meer is (dom), weigerde de uitbater van café-restaurant Esplanade, als enige in de Utrechtse horeca, het bordje Verboden voor Joden aan te brengen. Zo kon het ook.
Zonder dat terras, en met die automobielen erbij is het 'chique' er een beetje vanaf. Maar die vrolijk rondrennende rode lichtjes op de nieuwe toneeltoren maken 's avonds erg veel goed. Vind ik.

Lucasbolwerk, Dudokbank

Eerlijk gezegd wist ik niet dat deze bank zo heette; maar echt verrassend is het ook weer niet, zo naast de schouwburg (zie Jesse p. 26 en 103; het Utrechts Archief nr. 83412). Op de dag van de foto geen rustende moeders met kinderwagens (zoals ten tijde van Jesse), maar al wel een enkel ouder stel in de zon en een jonger, wandelend in de dito; ook elders in de stad blijkt het seizoen geopend.

Spoorwegmuseum

In de tijd van Jesse was dit nog Station Maliebaan (p. 67; het Utrechts Archief nr. 76477); en werd het gebruikt voor het wegvoeren van Joden. Iedere keer weer angstaanjagend zo iets te lezen. En onbegrijpelijk.
Maar nu een recent geheel vernieuwd Spoorwegmuseum. Ik ken het alleen in de oude versie; m'n kinderen zijn geloof ik te groot om een bezoek nog te waarderen. Dan word ik toch gewoon later opa?