Oudegracht vanaf de Smeebrug

In de verte de Weesbrug (Jesse 48, Het Utrechts Archief nr.67522). Het is niet de eerste keer dat ik deze foto probeer na te maken:

En alweer is het niet goed. Ik zal dezer dagen terug moeten. De Dom staat nog steeds te veel naar rechts.

Van Alphenstraat

Wel, het zit niet mee. Weer geen digiversie van het plaatje van Jesse kunnen vinden. Ditmaal gaf

niet thuis voor pagina 78: Aubade van de gebr. Veerman in de Van Alphenstraat. Jammer, want op de foto van Jesse

kan je zien dat toen op nr. 27 huisde: H.J. Imhof, behanger en stoffeerder. Dat is nu niet meer het geval. De huidige bewoonster had ik nog wel willen uitleggen wat ik deed, afgelopen zondag: ze keek me een beetje verbaasd aan door het raam. Maar ik had die dag al genoeg gekletst, en het was koud. Nou ja: relatief koud.

Tolsteegbarrière

Het heeft even geduurd, maar hier is dan toch weer een: de Tolsteegbarrière heet de plek in het bijschrift bij de foto op pagina 50 van het boek met Jessefoto's, dat heden ten dage bij Broese (zo noem ik die winkel voorlopig nog maar) in de uitverkoop ligt. Meestal noteer ik een linkje in de trant van: 'zie ook: het Utrechts Archief nr. [zus-en-zoveel]', maar helaas is er met verschillende zoektermen geen digiversie van deze foto van Jesse te vinden; koop dus toch maar liever dat boekje nu.

Maar voor wie het boekje nog niet heeft, is het het Nederlands Fotomuseum (link toegevoegd op 24 april 2010).

Vanuit het toenmalige politiebureau Tolsteeg, lees ik verder, werd de opsporing en deportatie van joodse Utrechters georganiseerd. Dan hebben we het nu wel echt veel beter. Er is alweer geruime tijd het Louis Hartlooper Complex in gevestigd; de politie heeft een nieuw pand een stukkie verder (dom, want dit is echt een fraai staaltje Amsterdamsche School). Het ziet ernaar uit (er naaruit? ernaaruit? er naar uit?? ik bedoel: het lijkt erop) dat de meerpalen zich aan de historische veranderingsprocessen hebben onttrokken.

Binnenkort weer een. Een foto, geen meerpaal, bedoel ik.

Oudegracht, Bakkerbrug

Niet zo verstandig om op een vrijdagmiddag en met de blaren nog aan de bomen een plaatje te willen nadoen dat Jesse (p. 34, het Utrechts Archief nr. 66715) in een strenge winter maakte, als je het mij vraagt op een zondag.

Oudegracht ter hoogte van nr. 339

Bomen. Ik heb het er vaker over. Misschien moet ik deze foto later nog maar eens nemen, als het echt wintert. Ik weet zeker dat het de goede plek is: de deur aan de overzijde met links en rechts een brievenbus is van nummer 339/339 bis, alleen zie je die op mijn foto niet. Vgl. Jesse p. 49, het Utrechts Archief nr. 67763

Stadhuisbrug

De winter van 1942 was streng (Jesse p. 35, het Utrechts Archief nr. 966907). De herfst van 2006 is zomers.

Vroom & Dreesmann zaten nog rechts op de hoek, nu, sinds 1975, de Centrale Bibliotheek. Het pand waar vroeger C. Hoyng zat, kon ik niet op op de foto krijgen, zonder links een stuk van het Keyserrijck in te leveren. In een gedigitaliseerd telefoonboek van 1915 vond ik deze informatie: '574 Hoyng, Fa. C., Mag. van glas, porcelein en luxe art., Oudegracht W.Z. 12'.

Steenweg

Stel je voor: op 21 jui 1942 moesten alle herenfietsen worden ingeleverd. De foto van Jesse (p. 38; het Utrechts Archief nr. 70932) is van vóór die datum. Maar dan anno heden:

Voetgangersgebiedterreur. Stadsmonomanie. Urbane naäperij. En dan nog een spandoek erboven durven hangen: Ici Paris. Loop naar de pomp.

Ik heb ook een foto waarop de shoppende Utrechters niet massaal van de lens weglopen, maar qua beeldparallellie der achitecturaliteit voldoet deze beter. Het is niet moeilijk om bevangen te worden door - zij het ook zinloze - melancholie bij het aanschouwen van het gruwelijk geveltoneel der hedendaagse straten, onder de wat beter geconserveerde eerste en hogere verdiepingen.

Agnietenstraat

'k Heb lang getwijfeld of ik deze foto wel wilde maken. Vandaag dus gemaakt. Eerst die van Jesse (p. 61; het Utrechts Archief heeft dat ding, geloof ik, niet, verdorie; dan moet het maar superprimitief, sorry):

In het boekje met foto's van Jesse staat er deze aantekening bij (p. 105): 'Drie Joodse meisjes bij de Fundatie van Renswoude in de Agnietenstraat. Volgens een handgeschreven bijschrift op een door Jesse gemaakte afdruk zou het gaan om drie "joodse weesjes". Na een oproep in het Utrechts Nieuwsblad medio 2003 werden de blonde meisjes herkend als de tweelingzusjes Hadassa (rechts) en Sophia Wijzenbeek (links op de foto). Evenals hun ouders en hun broer Philip zouden Haddie en Fietje de oorlog niet overleven. De twee zusjes werden op 28 januari 1944 in Auschwitz vermoord na te zijn blootgesteld aan medische experimenten van de kamparts Joseph Mengele. De identiteit van het middelste meisje is niet bekend.'

Die ijzeren punten van het hek afzagen, dat helpt echt niet. Het zit ergens anders. Vandaag las ik in Vrij Nederland dat allerhande Nederlandse cabaretiers, naar wie ik via mijn kinderen schaterend luister, zonder subtiele over- en afwegingen niet meer vanalles op toneel kunnen zeggen of niet meer denken te kunnen zeggen.

Janskerkhof, Lange Jansstraat

Zie Nico Jesse, Utrecht 1942, p. 18 (of: het Utrechts Archief nr. 59132 ). Het lastige is dat Jesse een andere lens had, met een andere hoek. Maar dit moet het dan ongeveer wel zijn. Het is ook op mijn foto bloemen- en plantenmarkt, zoals iedere zaterdag, maar die is achter mijn rug. Het 'gedoe' is in 64 jaar niet wezenlijk veranderd. Tsja, er zijn geen handkarren met houten wielen meer. Mannen van nu dragen geen hoeden, zo min als vrouwen van thans. Op de achtergrond, naast het gebouw waar vroeger kennelijk de 'Algemeene Friesche Levensverzekering' zat, is een bijzonder lelijk bouwwerk neergeplempt met een onaangename, duistere passage, die je nauwelijks kunt ontlopen, omdat je anders van de sokken wordt gefietst, wegens te smal voetpaadje. Alles went, behalve de Utrechtse verkeersplanologen.

Domtoren vanaf het Buurkerkhof

Dacht ik even handig te doen: niet dat boekje van Jesse mee (op de foto van de 1e Daalsedijk ligt het op m'n zadel) maar thuis een foto van de foto nemen; kan ik ter plekke op m'n viewertje Jesse's foto met de huidige werkelijkheid vergelijken. Viel wat tegen, qua formaat. Maar toch is er hier een kiekje van de Dom, in een ander seizoen en op een andere tijd:

Vergelijk p. 37, het Utrechts Archief nr. 54707. Ook nu staan er weer bomen in de weg.

1e Daalsedijk

Net als in het boekje met de foto's van Jesse staat genoteerd: 'Het pleintje aan de kop van de 1ste Daalsedijk, gefotografeerd vanaf de Amsterdamsestraatweg.' (p. 108). Met gevaar voor eigen leven, mag ik er wel aan toevoegen; gehaast volkje daar. Anders dan in 1942 is in het midden niet meer de toegang van de christelijke Koningin Emmaschool te zien (zie p. 93, het Utrechts Archief nr. 55626). Eén foto van Jesse, drie bakfietsen. Zelfs de alterno's hebben die dingen geloof ik nu niet meer. Terwijl het heerlijk rijden is met die dingen. Was. Maar ook m'n Gazelle (hier op de voorgrond) doet het goed.

Kroonstraat

Dit is wel heel erg: het hoofdbureau van politie, niet Utrechts mooiste bouwwerk, is dwars door het zuidelijk deel van de Kroonstraat heen gebouwd. En het noordelijk deel is ook nogal verrampeneerd. Kan het nog zulk mooi weer zijn in oktober. Kortom: volkomen onherkenbaar. Zie Jesse p. 88, het Utrechts Archief nr. 61247.

Korte Jansstraat

Het seizoen is goed, of bijna goed, het uur nog niet, of het weer, de zonneschijn of -stand (de foto is van 29 september, 08.30 uur; de tekst had ik al maanden eerder aangemaakt; het lijkt of deze 'post' van 5 juni is; quod non). Voor de rest lijkt het wel op wat Jesse zag.

Zie p. 30 van Utrecht 1942, of het Utrechts Archief nr. 60566.

Janskerkhof

Bij p. 18 van Jesse (het Utrechts Archief nr. 59132) moet ik nog een passend actueel plaatje maken. Maar ja, het is vakantietijd... er moet behangen en geverfd worden en kiekjes gemaakt van verre oorden met wilde kimmen en woeste cascades, acharm als ik daarbij denk aan m'n verdorde tuintje, de konijnen op apegapen, de kinderen lusteloos. Waggeffe, tkomwelgoed.

Nachtegaalstraat

Jesse maakte zijn foto in de winter, toen er een trouwkoetsje voor het huis van fotograaf Abstede stond (p. 74, het Utrechts Archief nr. 64480). Ik kwam in de zomer langs en zag niets dan fietsen en een blikken karos. Foto Abstede, waar ik nog wel eens een Praktica heb gekocht (zeer tegen zijn zin, dat moet ik er eerlijk bij zeggen), is sinds 2002 verdwenen: "27-04-2005 11:16 - Na 89 jaar gaat Foto Abstede sluiten. Sinds 1916 is deze professionele fotohandel gevestigd aan de Nachtegaalstraat in Utrecht. Hun goede naam was bekend tot in de wijde omtrek. Vanaf 1933 was het een familiebedrijf waarbij drie generaties fotgraferen [?] voor veel klandiz[i]e zorgden. Vele mensen zullen de sluiting betreuren. Woensdag 1 juni sluit Foto Abstede definitief haar deuren." (bron: http://www.roulette103.nl/content_print.php?page_id=1783 [04-06-2006])

Nobelstraat

Café-restaurant Flora - waar vroeger veel dichters, schrijvers en schilders te vinden waren, zoals Debrot, Engelman, Koch, Nijhoff - heet tegenwoordig - een tikje oubollig - Heerenplein. Ook suf is de quasi-ouderwetse lantaarnpaal. Zie Jesse p. 28, het Utrechts Archief nr. 65601.

Janskerhof

Vanuit de Lange Jansstraat, op zondag (anders had ik het niet gedurfd, staande op de alles verpletterende HOV-baan) (vgl. Jesse p. 17, het Utrechts Archief nr. 59124 ). In de keet links werden vroeger bloemen, worden thans pizza's verkocht. Twee veranderingen aan de Janskerk: die klimop is er vanaf; en - minder opvallend op mijn foto - het beeldje van Anne Frank dat er nu voor staat (in 1960 onthuld, dit beeld, gemaakt door Pieter d’Hont). Er liggen vaak bloemen bij.

Eligenstraat

'Gezicht in de Kleine Eligensteeg te Utrecht, vanaf de Nieuwegracht. N.B. De straatnaam Kleine Eligensteeg is in 1950 gewijzigd in Eligenstraat', zo staat er in het Utrechts Archief bij foto nr. 60276 (Jesse, p. 62). Vreemd: al die mensen die er niet zijn tegenwoordig. De 'groene' uitstraling van de straat wordt vooral veroorzaakt door de wildgroei in het gat waar eerst het Wilhelmina Kinderziekenhuis stond (dat in 1998 naar de Uithof verhuisde).

Lange Nieuwstraat

Jammer van die felrealistische schaftkeet op de voorgrond. Ik nam mijn foto, ter hoogte van café Het dorstig hart, op een zondag; dat verklaart het ontbreken van verkeer; want ook al is het Domplein verkeersluw gemaakt (vreselijk woord voor een goed efffect), over de aanvoerwegen razen nog wel veel personenauto's, vrachtwagens, taxi's en vooral alles plettende bussen. Nee, dan vroeger (p. 60 van Jesse, het Utrechts Archief nr. 61614): welgeteld één vrachtautomobiel en verder fietsen en bakfietsen (de voorste, naar ik aanneem, van een melkboer).

Korte Minrebroederstraat / Ganzenmarkt

Rechts 'de toenmalige nieuwe vleugel van het stadhuis', staat er bij de foto op p. 36 van het boekje met foto's van Jesse (vgl. het Utrechts Archief nr. 60640). Anno nu is er, weliswaar niet goed te zien op de foto, alweer nieuwbouw van het stadhuis; sinds 7 augustus 2000 in gebruik; de verbouwing is uitgevoerd naar een plan van de op 3 juli 2000 overleden Spaanse architect Enric Miralles. En verder: meer bomen, meer auto's, meer fietsen, en een leuk terras.